บทความชิ้นนี้ต้องการนำเสนอประสบการณ์ของคนในระหว่างพื้นที่ (in-between space) ภาย ใต้สภาวะความเป็นสมัยใหม่ที่ไม่ต่อเชื่อม อันเป็นสภาวะชั่วคราวทางประวัติศาสตร์ที่ทำให้เราเห็นภาพ ความลักลั่นของการสร้างความเป็นสมัยใหม่ของรัฐไทย ที่ในแง่หนึ่งต้องการกลืนกลายคนสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ด้วยระบบการศึกษาสมัยใหม่ แต่อีกด้านหนึ่งก็ทำให้คนกลุ่มหนึ่งได้สร้างสำนึกใหม่ ของตัวเองขึ้นมา โดยไม่ได้ปฏิเสธเครื่องมือการกลืนกลายของรัฐไทย คือ ระบบการศึกษาสมัยใหม่ แต่ กลับหยิบฉวยใช้มันเพื่อการอยู่รอดและสร้างพลังอำนาจใหม่ให้กับตนเอง โดยมุ่งความสนใจไปที่การก่อรูปอัตลักษณ์ผู้หญิงมุสลิมปัตตานีรุ่นแรกที่มีประสบการณ์ในระหว่างพื้นที่ๆ ถูกกระตุ้นผ่านระบบ การศึกษาสมัยใหม่ ซึ่งเปิดโอกาสให้พวกเธอออกเดินทางไปศึกษาในสังคมนอกพื้นที่ปัตตานี เช่น กรุงเทพฯ ปีนัง หรือสิงคโปร์ ที่ถูกมองว่าเป็นตัวแทนความทันสมัยใหม่ ความก้าวหน้าในชีวิต รวมทั้ง โอกาสทางการศึกษาและหน้าที่การงานที่มั่นคง พวกเธอเหล่านี้เติบโตขึ้นมาในช่วงสมัยของการพัฒนา ประเทศซึ่งเปลี่ยนจากยุคที่เน้นนโยบายความมั่นคงและเต็มไปด้วยความหวาดระแวงต่อกลุ่มมุสลิมใน สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ในช่วงสมัยจอมพล ป. มาสู่ยุคการประสานแนวร่วมและเน้นการพัฒนาใน สมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ และต่อเนื่องมาถึงช่วงสมัยจอมพลถนอม กิตติขจร ซึ่งนำไปสู่การขยายโอกาสทางการศึกษาลงไปสู่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ และทำให้ผู้หญิงมุสลิมเหล่านี้ได้รับการส่งเสริม สนับสนุนให้เข้าสู่ระบบการศึกษา โดยเฉพาะในกลุ่มของลูกคนมีฐานะ พ่อค้า และข้าราชการ
การวิเคราะห์ถึงการก่อรูปประสบการณ์และอัตลักษณ์ของผู้หญิงมุสลิมมลายูปาตานีรุ่นแรกที่มี ประสบการณ์ในระหว่างพื้นที่ในงานชิ้นนี้จึงประกอบด้วยสามประเด็นดังนี้ ประเด็นแรก คือการเปิด ภาพให้เห็นบริบททางสังคม โอกาสทางการศึกษา และเงื่อนไขที่ทำให้เธอได้ออกไปศึกษาในพื้นที่อื่น ประเด็นที่สอง จะวิเคราะห์การก่ออัตลักษณ์และสำนึกความเป็นมลายูมุสลิมของพวกเธอขึ้นมาใหม่ ที่มาจากการปะทะสังสันต์ทางวัฒนธรรมและตัวตนจากประสบการณ์ในระหว่างพื้นที่
การศึกษาในครั้งนี้เป็นการเก็บข้อมูลภาคสนามในพื้นที่ตัวเมืองจังหวัดปัตตานีระหว่างเดือน กุมภาพันธ์ถึงเดือนสิงหาคม 2554 โดยผู้เขียนใช้วิธีการสัมภาษณ์กลุ่มผู้หญิงรุ่นแรกที่ได้ออกไปศึกษา ในพื้นที่อื่น (แบ่งเป็นพื้นที่กรุงเทพมหานครและปีนัง-สิงคโปร์) ซึ่งมีพื้นเพครอบครัวเป็นเชื้อสายเจ้าเมืองและตระกูลที่รับราชการในจังหวัด ทั้งยังถือได้ว่าเป็นตระกูลมุสลิมชั้นนำเก่าแก่และเป็นที่รู้จัก ในสังคมปัตตานี
