การพัฒนาระบบสุขภาพทางเลือกเพื่อการส่งเสริมสุขภาพสตรีวัยกลางคน: วิเคราะห์สถานการณ์ในภาคเหนือ อีสาน และใต้ งานวิจัยเชิงคุณภาพเรื่องนี้มีเป้าหมายเพื่อวิเคราะห์สถานการณ์ระบบสุขภาพทางเลือกเพื่อการส่งเสริมสุขภาพสตรีวัยกลางคน ที่เป็นอยู่ใน 3 จังหวัด คือ สถานบริการสุขภาพในชุมชนเมือง และชนบทในจังหวัดเชียงใหม่ ของภาคเหนือ ขอนแก่นของภาคอีสาน และสงขลาของภาคใต้ ผู้ให้ข้อมูลหลักเป็นสตรีอายุ 40-59 ปี จำนวน 357 คน และผู้ให้บริการ 82 คน เก็บข้อมูลโดยการสังเกต การสัมภาษณ์ และการสนทนากลุ่มในช่วงเดือน มีนาคม 2542-กุมภาพันธ์ 2543 ตรวจสอบข้อมูลด้วยวิธีการตรวจสอบสามเส้า วิเคราะห์ข้อมูลโดยหลักการวิเคราะห์เนื้อหา ได้ข้อค้นพบ 7 ประเด็นที่สำคัญ ดังนี้ เรื่องของสุขภาพและการส่งเสริมสุขภาพดำเนินอยู่ในวิถีชีวิตอย่างเป็นองค์รวม การส่งเสริมสุขภาพเกิดขึ้นตามเหตุ ปัจจัย และเงื่อนไขชีวิตของสตรี และบริบทของสังคม ข้อมูลสุขภาพมีมากมายจนทำให้เกิดความสับสนทางความคิด และวิธีปฏิบัติเพื่อการส่งเสริมสุขภาพของสตรีวัยกลางคน ระบบสุขภาพทางหลักต้องพึ่งพาบุคลากรสุขภาพ ระบบสุขภาพทางเลือกต้องการแนวร่วมและความเป็นเจ้าของจากชุมชน สังคม กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพสตรีวัยกลางคนที่มีอยู่ เน้นเรื่องอาหาร การปรับจิตใจ การออกกำลังกาย และการใช้ยา/สารเคมีต่าง ๆ มากที่สุด สตรีวัยกลางคนใช้วิธีการส่งเสริมสุขภาพทางเลือกมากกว่าทางหลักแต่ระบบประกันสุขภาพไม่ครอบคลุมกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพ การสร้างความมั่นใจต่อการใช้วิธีการสุขภาพทางเลือก การสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชนสตรี และการเพิ่มพื้นที่ทางสังคมแก่สตรีวัยกลางคนจะทำให้ระบบการพัฒนาสุขภาพทางเลือกเพื่อส่งเสริมสุขภาพสตรีวัยกลางคนดำรงอยู่ และขยายผลได้อย่างดี

คำสำคัญ: สุขภาพทางเลือก ส่งเสริมสุขภาพ สตรีวัยกลางคน